Từ tờ vé Đông Dương 1942 tới Vietlott: gần một thế kỷ xổ số ở Việt Nam

Tờ vé trong ảnh đầu bài in năm 1942, chữ Pháp, mang dòng Loterie Indochinoise. Nó đã hơn 80 tuổi. Nhưng những gì in trên đó, một dãy số, một ngày quay, một mức giải, lại không khác mấy tờ vé quý độc giả mua chiều nay ở đầu hẻm. Câu chuyện xổ số ở Việt Nam bắt đầu từ những tờ giấy như vậy.

Xổ số Đông Dương thời Pháp

Xổ số chính thức đầu tiên trên đất Việt Nam do chính quyền thuộc địa tổ chức, dưới tên Xổ số Đông Dương, phát hành chung cho cả Việt Nam, Lào và Campuchia. Các tài liệu lưu trữ cho thấy xổ số này hoạt động mạnh trong những năm 1930 và 1940, với tiền thu được dùng cho ngân sách thuộc địa và một số quỹ cứu trợ.

Vé thời đó in hai thứ tiếng, có hình minh họa, giá khá cao so với thu nhập người lao động. Người mua phần lớn là công chức, thương nhân ở các đô thị lớn như Hà Nội, Hải Phòng, Sài Gòn. Ở nông thôn, chơi số đề và các trò cá cược dân gian phổ biến hơn.

Tờ vé năm 1942 trong ảnh hiện được lưu trên kho Wikimedia Commons. Quý độc giả để ý mặt vé có ghi rõ số hiệu, kỳ phát hành và giá trị giải, những yếu tố mà vé ngày nay vẫn giữ.

Xổ số Kiến thiết Quốc gia ở miền Nam

Đầu thập niên 1950, chính quyền Quốc gia Việt Nam cho phát hành vé "Xổ số Kiến thiết Quốc gia". Tờ vé năm 1952 còn lưu đến nay là một trong những mẫu sớm.

 Chữ "kiến thiết" xuất hiện từ đây: tiền bán vé được tuyên bố là dành cho việc xây dựng, kiến thiết đất nước.

Trong hai thập niên sau đó, xổ số kiến thiết trở thành nét quen thuộc ở Sài Gòn và các tỉnh phía Nam. Người bán vé dạo, kỳ quay công khai, bảng kết quả dán ở các sạp báo, nhiều thói quen của người chơi miền Nam ngày nay có gốc từ thời kỳ này.

Xổ số kiến thiết ở miền Bắc

Ở miền Bắc, xổ số kiến thiết được tổ chức từ đầu thập niên 1960, với Công ty Xổ số kiến thiết Thủ đô ở Hà Nội. Mục đích được nói rõ: huy động tiền nhàn rỗi trong dân cho các công trình phúc lợi. Mô hình một kỳ quay chung, nhiều tỉnh cùng phát hành luân phiên mà quý độc giả thấy ở xổ số miền Bắc hôm nay là sự tiếp nối của cách làm đó.

Sau 1975: mỗi tỉnh một công ty

Sau khi đất nước thống nhất, xổ số kiến thiết được tổ chức lại theo địa phương. Mỗi tỉnh, thành có một công ty xổ số kiến thiết thuộc nhà nước, nộp phần lớn lợi nhuận vào ngân sách tỉnh. Các tỉnh trong cùng một khu vực họp thành Hội đồng xổ số khu vực để thống nhất lịch quay, cơ cấu giải và mẫu vé.

Từ đó hình thành ba "miền" xổ số với ba khung giờ: miền Nam, miền Trung và miền Bắc. Lịch đài miền Nam, mỗi ngày ba hoặc bốn đài, ổn định qua nhiều thập niên. Chi tiết có trong bài lịch quay ba miền.

Thời kỳ dữ liệu

Từ những năm 2000, kết quả xổ số bắt đầu được công bố đều đặn trên mạng, trên truyền hình địa phương và qua tin nhắn. Kho dữ liệu của Xổ Số Tin có số liệu miền Bắc liên tục từ ngày 01/01/2005, tổng cộng gần 44.000 bảng kết quả ba miền.

Số liệu dài cũng cho phép kiểm chứng một điều người làm thống kê nói từ lâu. Trên 21.168 kỳ quay miền Nam có trong kho, chữ số cuối của giải đặc biệt phân bố gần đều: chữ số ít gặp nhất là 1 (2.056 lần), nhiều nhất là 8 (2.167 lần), chênh nhau chưa tới 6%. Đó đúng là dao động mà lý thuyết xác suất dự báo cho một quá trình ngẫu nhiên.

Xổ số điện toán: Vietlott

Năm 2011, Công ty Xổ số điện toán Việt Nam (Vietlott) được thành lập. Ngày 20/07/2016, Vietlott quay kỳ Mega 6/45 đầu tiên, mở ra một kiểu xổ số khác hẳn: người chơi tự chọn số, vé in từ máy, giải jackpot tích lũy. Power 6/55 theo sau vào tháng 8/2017, rồi Max 3D, Max 3D Pro, Keno và Lotto 5/35.

Jackpot lớn nhất trong kho dữ liệu là 345 tỷ đồng của Power 6/55 kỳ 1215, ngày 12/07/2025. Một con số mà người cầm tờ vé Đông Dương năm 1942 khó có thể hình dung.

Điều gì không thay đổi

Gần một thế kỷ trôi qua, từ tờ vé chữ Pháp tới tấm phiếu in nhiệt của Vietlott, xổ số vẫn giữ ba điều cốt lõi. Kết quả quay công khai, có giám sát. Tiền thu được một phần đi vào ngân sách công. Và người chơi, tính trung bình, luôn nhận lại ít hơn số tiền đã bỏ ra.

Điều cuối cùng ấy là lý do tòa soạn kể câu chuyện này như một trang lịch sử, không phải một lời mời. Những tờ vé cũ còn lại tới nay là vì có người giữ chúng làm kỷ niệm, không phải vì chúng đã trúng.

Nguồn ảnh và tư liệu

Ảnh vé xổ số Đông Dương năm 1942 và vé xổ số kiến thiết quốc gia năm 1952 lấy từ kho Wikimedia Commons, thuộc phạm vi công cộng. Thông tin về Vietlott theo các công bố chính thức của công ty. Phần lịch sử trước 1975 được tổng hợp từ các tư liệu báo chí, quý độc giả có tư liệu bổ sung xin gửi về tòa soạn.